Kwintencirkel

Een interactieve kwintencirkel die je kunt horen

De kwintencirkel is de kaart van de twaalf toonsoorten. Hij laat zien hoeveel kruisen of mollen elke toonsoort heeft, welke toonsoorten naast elkaar liggen en welke majeurtoonsoort zijn noten deelt met welke mineurtoonsoort. De meeste schema's zijn een plaatje. Dit is een tool: klik op een toonsoort en je krijgt de voortekening, de parallelle mineur, de toonladder, de zeven akkoorden en de progressies die erin werken, en je kunt het allemaal afspelen.

Hij is gratis, heeft geen account nodig en draait in je browser. Er wordt niets geüpload, en er is geen limiet.

Hoe lees je de kwintencirkel

Begin bovenaan bij C majeur, dat geen kruisen en geen mollen heeft. Elke stap met de klok mee gaat een kwint omhoog en voegt een kruis toe: G heeft er een, D heeft er twee, A heeft er drie, E heeft er vier, B heeft er vijf en Fis heeft er zes. Elke stap tegen de klok in gaat een kwart omhoog en voegt een mol toe: F heeft er een, Bes heeft er twee, Es drie, As vier, Des vijf. Onderaan zijn Fis en Ges dezelfde toonsoort, op twee manieren geschreven.

De buitenring bevat de majeurtoonsoorten. De binnenring bevat de mineurtoonsoorten, elk onder zijn parallelle majeur, dus A mineur staat onder C majeur. De zes segmenten die rond de gekozen toonsoort oplichten zijn de akkoorden die erbij horen: de toonsoorten een stap links en rechts zijn de kwart en de kwint, en de binnenste zijn de mineurakkoorden.

Voortekeningen in een oogopslag

Een voortekening is de verzameling kruisen of mollen aan het begin van een stuk. De kruisen komen altijd in dezelfde volgorde: Fis, Cis, Gis, Dis, Ais, Eis, His. De mollen komen in omgekeerde volgorde: Bes, Es, As, Des, Ges, Ces, Fes. Het midden van de cirkel toont de voortekening van de gekozen toonsoort, en de feiten onder het schema benoemen de noten.

Om de majeurtoonsoort uit een voortekening met kruisen te vinden ga je een halve toon omhoog vanaf het laatste kruis. Bij mollen is de één-na-laatste mol de toonsoort. Het schema doet dit voor je, maar het is handig als je een partituur leest of in een DAW werkt zonder toonsoortweergave.

Parallelle mineur en parallelle majeur

Elke majeurtoonsoort heeft een parallelle mineur die dezelfde zeven noten gebruikt. Hij begint op de zesde noot van de majeurladder, drie halve tonen onder de majeurtonica. C majeur en A mineur delen een voortekening zonder kruisen of mollen. G majeur en E mineur delen een kruis. De cirkel zet ze op dezelfde plek, buiten en binnen, zodat je het paar in één oogopslag ziet.

Daarom kan een nummer tussen een majeurtoonsoort en zijn parallelle mineur wisselen zonder nieuwe noten. Een couplet in A mineur en een refrein in C majeur is een gebruikelijke zet in pop. Klik op een toonsoort en zijn parallelle staat in de feiten.

De zeven akkoorden in een toonsoort

Stapel tertsen op elke noot van een toonladder en je krijgt de akkoorden in een toonsoort: zeven in totaal. In een majeurtoonsoort zijn dat I, ii, iii, IV, V, vi en vii verminderd. In C majeur zijn dat C, Dm, Em, F, G, Am en B verminderd. In een natuurlijke mineurtoonsoort is het patroon i, ii verminderd, III, iv, v, VI en VII: in A mineur Am, B verminderd, C, Dm, Em, F en G.

De schakelaar Drieklanken en Septiemen toont dezelfde akkoorden met een septiem erbij: Cmaj7, Dm7, Em7, Fmaj7, G7, Am7 en Bm7b5 in C majeur. Septiemakkoorden zijn de gebruikelijke keuze in jazz, soul, lo-fi en R&B. Drieklanken zijn het geluid van pop, rock en folk. Het kleine label boven elk akkoord, het Romeinse cijfer, is de naam die niet verandert als je de toonsoort verandert.

Progressies om in elke toonsoort te proberen

Voor elke toonsoort zijn er acht progressies die mensen steeds weer spelen. In een majeurtoonsoort krijg je I-V-vi-IV, de loop achter een groot deel van de pop; I-vi-IV-V uit het doo-woptijdperk; ii-V-I, de zet waarmee zoveel jazzstandards eindigen; vi-IV-I-V; I-IV-V-IV; I-iii-IV-V; I-ii-V-I; en IV-V-iii-vi, de koninklijke weg van J-pop.

In een mineurtoonsoort krijg je i-VI-III-VII, i-iv-v-i, i-VII-VI-VII, i-iv-VII-III, ii-V-i, i-VI-iv-V, VI-VII-i-i en i-v-VI-iv. Kies er een en druk op afspelen. De loop duurt vier maten, een akkoord per maat. Klik op downloaden en dezelfde vier akkoorden gaan met een baspoor naar je DAW.

De cirkel gebruiken om te schrijven, te moduleren en te lenen

Toonsoorten die naast elkaar op de cirkel liggen delen zes van hun zeven noten, dus een toonsoortwissel naar een buur klinkt vloeiend. Een kwint omhoog, van C naar G, behoudt bijna alle noten en voelt toch als een opwaartse stap. Het akkoord dat tussen twee toonsoorten zit, zoals de vi van de een en de ii van de ander, is een scharnier waarmee je kunt oversteken.

De cirkel helpt ook bij lenen. Een mineurtoonsoort en zijn majeur met dezelfde tonica, C majeur en C mineur, liggen drie stappen uit elkaar op de cirkel, en de akkoorden die je ertussen kunt wisselen, zoals de mineur iv in een majeurtoonsoort, geven een majeurprogressie een schaduw.

Wie de kwintencirkel helpt

Producers gebruiken hem om een toonsoort voor een nieuwe track te kiezen, om akkoorden te vinden die bij een sample passen en om een loop naar een naburige toonsoort te transponeren. Zangers gebruiken hem om een toonsoort te vinden die goed in hun bereik ligt en om te zien welke toonsoorten dichtbij zijn als ze een nummer omhoog of omlaag willen brengen. Gitaristen en pianisten gebruiken hem om de voortekeningen te leren en de akkoorden van een toonsoort in één oogopslag te zien. Docenten gebruiken hem als klasschema dat ook klinkt.

Van het schema naar je DAW

MIDI downloaden bewaart de gekozen progressie als MIDI-bestand met een akkoordenspoor en een baspoor, met het tempo dat je instelde. Het opent in elke DAW, zodat je er je eigen geluid op kunt leggen. Akkoorden kopiëren zet de akkoordnamen en de Romeinse cijfers op je klembord.

Wil je een progressie die niet in de lijst staat, dan maakt de akkoordprogressie generator nieuwe in elke toonsoort en stijl. Om een akkoord te benoemen dat je op gehoor hebt gevonden, gebruik je de akkoordzoeker.